wszechświat
Autor: Anna Y. Q. Ho | dodano: 2021-01-18
Katalog gwiezdnych zgonów

Ilustracja Kenn Brown, Mondolithic Studios

Katalog gwiezdnych zgonów

Większość gwiazd umiera w dość przewidywalny sposób, ale astronomowie odkrywają coraz więcej niezwykłych supernowych, które niezbyt pasują do tradycyjnego obrazu

Anna Y. Q. Ho

9 września 2018 roku podczas rutynowego przeglądu nocnego nieba zautomatyzowany teleskop zarejestrował coś, co wyglądało jak nowa gwiazda. W ciągu następnych kilku godzin „gwiazda” pojaśniała 10-krotnie, co spowodowało, że napisany przeze mnie program identyfikujący niezwykłe zjawiska kosmiczne podniósł alarm. W Kalifornii była właśnie noc, a ja spałam, ale moi koledzy na drugim końcu świata szybko zareagowali. Po 12 godzinach mieliśmy wystarczająco dużo danych zebranych przez teleskopy naziemne i kosmiczne, aby stwierdzić, że była to wybuchająca gwiazda – supernowa – w odległej galaktyce. Ale niezwykła supernowa.

Porównując dane z różnych teleskopów, doszliśmy do wniosku, że gwiazda, która świeciła przez miliony lat, zrobiła coś zdumiewającego i tajemniczego: gwałtownie wyrzuciła ze swojej powierzchni warstwy gazu, tworząc kokon, a w kilka dni lub tygodni później wybuchła. Eksplodująca materia zderzyła się z kokonem, emitując niezwykle jasny i krótkotrwały błysk światła. Ponieważ eksplozja miała miejsce w odległej galaktyce – światło leciało do Ziemi prawie przez miliard lat – gołym okiem nie dałoby się jej dostrzec, ale mogły ją zarejestrować nasze obserwatoria. Przeszukując wcześniej zebrane dane, byliśmy nawet w stanie prześledzić, jak na dwa tygodnie przed wybuchem gwiazda pociemniała do jasności równej jednej setnej jasności samej eksplozji.

Było to tylko jedno z kilku niedawnych odkryć, które przekonały nas, że gwiazdy umierają na zaskakująco różne sposoby. Czasami jądro gwiazdy pozostałe po wybuchu jest nadal aktywne po zapadnięciu się gwiazdy: może wyrzucić strumień materii poruszający się z hiperrelatywistyczną prędkością – tak zwany dżet – który może niszczyć gwiazdy z energią większą niż zwykła supernowa. Zdarza się, że w ostatnich dniach lub latach swojego życia gwiazda wydmuchuje znaczną część gazu w serii gwałtownych erupcji. Tak skrajne przypadki śmierci gwiazd występują rzadko, a my nie potrafimy wyjaśnić, dlaczego tak się niekiedy dzieje, co oznacza, że wciąż nie rozumiemy w pełni podstaw rządzących procesami życia i śmierci tych obiektów.

Obecnie wraz z kolegami usiłuję zgromadzić kolekcję niezwykłych gwiezdnych finiszów, które mogą podważyć dotychczas przyjmowane założenia. Zaczynamy zadawać podstawowe pytania i staramy się znaleźć na nie odpowiedzi. Jakie czynniki decydują o tym, jak umiera gwiazda? Dlaczego niektóre gwiazdy kończą swoje życie erupcjami gazu, a inne wybuchają?

 

Więcej w miesięczniku „Świat Nauki" nr 01/2021 »
Drukuj »
Aktualne numery
05/2021
10/2020 - specjalny
Kalendarium
Maj
11
W 1984 r. z powierzchni Marsa był widoczny dla hipotetycznego obserwatora tranzyt Ziemi i Księżyca na tle tarczy słonecznej.
Warto przeczytać
Fizyka kwantowa jest dziwna. Reguły świata kwantowego, według których działa świat na poziomie atomów i cząstek subatomowych, nie są tymi samymi regułami, które obowiązują w dobrze znanym nam świecie codziennych doświadczeń - regułami, które kojarzymy ze zdrowym rozsądkiem.

Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Anna Y. Q. Ho | dodano: 2021-01-18
Katalog gwiezdnych zgonów

Ilustracja Kenn Brown, Mondolithic Studios

Katalog gwiezdnych zgonów

Większość gwiazd umiera w dość przewidywalny sposób, ale astronomowie odkrywają coraz więcej niezwykłych supernowych, które niezbyt pasują do tradycyjnego obrazu

Anna Y. Q. Ho

9 września 2018 roku podczas rutynowego przeglądu nocnego nieba zautomatyzowany teleskop zarejestrował coś, co wyglądało jak nowa gwiazda. W ciągu następnych kilku godzin „gwiazda” pojaśniała 10-krotnie, co spowodowało, że napisany przeze mnie program identyfikujący niezwykłe zjawiska kosmiczne podniósł alarm. W Kalifornii była właśnie noc, a ja spałam, ale moi koledzy na drugim końcu świata szybko zareagowali. Po 12 godzinach mieliśmy wystarczająco dużo danych zebranych przez teleskopy naziemne i kosmiczne, aby stwierdzić, że była to wybuchająca gwiazda – supernowa – w odległej galaktyce. Ale niezwykła supernowa.

Porównując dane z różnych teleskopów, doszliśmy do wniosku, że gwiazda, która świeciła przez miliony lat, zrobiła coś zdumiewającego i tajemniczego: gwałtownie wyrzuciła ze swojej powierzchni warstwy gazu, tworząc kokon, a w kilka dni lub tygodni później wybuchła. Eksplodująca materia zderzyła się z kokonem, emitując niezwykle jasny i krótkotrwały błysk światła. Ponieważ eksplozja miała miejsce w odległej galaktyce – światło leciało do Ziemi prawie przez miliard lat – gołym okiem nie dałoby się jej dostrzec, ale mogły ją zarejestrować nasze obserwatoria. Przeszukując wcześniej zebrane dane, byliśmy nawet w stanie prześledzić, jak na dwa tygodnie przed wybuchem gwiazda pociemniała do jasności równej jednej setnej jasności samej eksplozji.

Było to tylko jedno z kilku niedawnych odkryć, które przekonały nas, że gwiazdy umierają na zaskakująco różne sposoby. Czasami jądro gwiazdy pozostałe po wybuchu jest nadal aktywne po zapadnięciu się gwiazdy: może wyrzucić strumień materii poruszający się z hiperrelatywistyczną prędkością – tak zwany dżet – który może niszczyć gwiazdy z energią większą niż zwykła supernowa. Zdarza się, że w ostatnich dniach lub latach swojego życia gwiazda wydmuchuje znaczną część gazu w serii gwałtownych erupcji. Tak skrajne przypadki śmierci gwiazd występują rzadko, a my nie potrafimy wyjaśnić, dlaczego tak się niekiedy dzieje, co oznacza, że wciąż nie rozumiemy w pełni podstaw rządzących procesami życia i śmierci tych obiektów.

Obecnie wraz z kolegami usiłuję zgromadzić kolekcję niezwykłych gwiezdnych finiszów, które mogą podważyć dotychczas przyjmowane założenia. Zaczynamy zadawać podstawowe pytania i staramy się znaleźć na nie odpowiedzi. Jakie czynniki decydują o tym, jak umiera gwiazda? Dlaczego niektóre gwiazdy kończą swoje życie erupcjami gazu, a inne wybuchają?