nauki ścisłe
Autor: George Musser | dodano: 2019-10-04
Rzeczywiste czy wirtualne?

Dlaczego fundamentalny obraz świata nie musi być wcale zgodny z przewidywaniami współczesnej fizyki

Fizyka to jedna z niewielu dziedzin życia, w których prawda jest jednoznaczna. Prawa fizyki opisują stabilną rzeczywistość. Są sformułowane za pomocą ścisłego języka matematyki i zweryfikowane w eksperymentach. Pozwalają uzyskać precyzyjne odpowiedzi i nie prowadzą do zamętu. Nie istnieje osobna fizyka dla ciebie i osobna dla mnie; jest tylko jedna fizyka, która obowiązuje zawsze i wszędzie. Fizyka często wydaje się paradoksalna, ale to dobry znak, który świadczy, że nie jest zakładnikiem przyjętych a priori założeń. W naszym klaustrofobicznym świecie, pełnym niekończących się debat o tym samym, fizyka wprowadza w życie pewną naturalną świeżość i sprawia, że nie zostajemy na stałe w dołkach, w które często zdarza się nam wpadać.

Fizyka jest także podstawą poszukiwania prawdy w szerszym sensie. Często ciąg wyjaśnień w innych dyscyplinach naukowych prowadzi ostatecznie do fizyki. Sukces dyscypliny i jej rola w budowie fundamentów nauk przyrodniczych przemawia za szeroko naturalistycznym, a nawet „fizykalistycznym” obrazem świata: wszystkie zjawiska mają wyjaśnienie fizyczne i w żadnym poważnym rozumowaniu nie ma już miejsca na bezcielesną duszę lub élan vital. Fizyka nie narzuca, jak mamy żyć ani nie rozwiązuje dylematów moralnych, ale ustala ramy, w których możemy szukać odpowiedzi na nurtujące nas pytania.

O ile jednak większość ludzi kojarzy fizykę z poszukiwaniem prawdy w najczystszej formie, o tyle sami fizycy nie zawsze w ten sposób widzą swoją dyscyplinę. Czasami można nawet odnieść wrażenie, że ogarnia ich syndrom zwątpienia. Chociaż z zasady zgadzają się, że istnieje prawda, którą mogą odkryć – gdyby tak nie było, ich wysiłki nie miałyby sensu – to żyją w nich wątpliwości ujawniane w nieformalnych rozmowach podczas konferencji poświęconych ogólnym kierunkom rozwoju dziedziny, w apelach do filozofów, a także w książkach i blogach adresowanych do zwykłych czytelników. Widać to szczególnie wyraźnie w przypadku podstawowych problemów fizyki, które wprawdzie nie są tożsame z całą dyscypliną, ale odgrywają w niej wyjątkową rolę. Wielu naukowców niepokoi na przykład fakt, że za pomocą Wielkiego Zderzacza Hadronów wciąż nie odkryto żadnych nowych zjawisk, które dałyby podstawę do konstruowania praw fizyki na nowym poziomie. Zastanawiają się, czy teorie unifikacji, takie jak teoria strun, uda się kiedykolwiek zweryfikować. Część fizyków uważa, że dziedzina jest zbytnio zmatematyzowana, a inni, wręcz przeciwnie, że jest matematycznie nieścisła. Prawda może być ulotna nawet w przypadku najbardziej ugruntowanych teorii. Mechanika kwantowa jest najlepiej zweryfikowaną teorią, ale również najbardziej tajemniczą.

W fizyce eksperymentalnej problemy wydają się mniej istotne. Czy kabel był dobry? Czy w programie nie było błędu? Czy wyniki pomiarów nie są statystyczną fluktuacją? Ale nawet te prozaiczne obawy okazują się zaskakująco subtelne i nie da się ich całkowicie odseparować od nadrzędnych pytań nurtujących fizykę, ponieważ nie istnieje coś takiego, jak surowy, odizolowany fakt. Wszystko należy oceniać w szerszych ramach wyznaczonych przez wiedzę.

Dla wielu fizyków kłopoty te oznaczają, że ich dyscyplina zeszła na manowce, a koledzy mają zbyt zawężone pole widzenia, aby to zauważyć. Ale jeśli spojrzeć z innej strony, ulotność prawdy jest ważnym elementem. W przeciwieństwie do innych dziedzin życia, problemy z prawdą w fizyce nie biorą się z udawania, ale z brutalnej szczerości: uświadomienia sobie własnych ograniczeń, z którymi trzeba się zmierzyć, stając twarzą w twarz z rzeczywistością. Ograniczenia te można pokonać, tylko się z nimi konfrontując.

 

Więcej w miesięczniku „Świat Nauki" nr ss »
Drukuj »
Ten artykuł nie został jeszcze skomentowany.
Aktualne numery
11/2019
10/2018 - specjalny
Kalendarium
Listopad
17
W 1833 r. urodził się Lucjan Rydel, polski lekarz, okulista, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Warto przeczytać
Lubimy myśleć o sobie jako o istotach wyjątkowych - ale czy naprawdę coś różni nas od zwierząt? Przecież nasza biologia jest taka sama. W oryginalnej i intrygującej podróży po świecie ziemskiego życia Adam Rutherford bada rozmaite cechy, które uznawano niegdyś za wyłącznie ludzkie, wykazując, że wcale takimi nie są.

Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: George Musser | dodano: 2019-10-04
Rzeczywiste czy wirtualne?

Dlaczego fundamentalny obraz świata nie musi być wcale zgodny z przewidywaniami współczesnej fizyki

Fizyka to jedna z niewielu dziedzin życia, w których prawda jest jednoznaczna. Prawa fizyki opisują stabilną rzeczywistość. Są sformułowane za pomocą ścisłego języka matematyki i zweryfikowane w eksperymentach. Pozwalają uzyskać precyzyjne odpowiedzi i nie prowadzą do zamętu. Nie istnieje osobna fizyka dla ciebie i osobna dla mnie; jest tylko jedna fizyka, która obowiązuje zawsze i wszędzie. Fizyka często wydaje się paradoksalna, ale to dobry znak, który świadczy, że nie jest zakładnikiem przyjętych a priori założeń. W naszym klaustrofobicznym świecie, pełnym niekończących się debat o tym samym, fizyka wprowadza w życie pewną naturalną świeżość i sprawia, że nie zostajemy na stałe w dołkach, w które często zdarza się nam wpadać.

Fizyka jest także podstawą poszukiwania prawdy w szerszym sensie. Często ciąg wyjaśnień w innych dyscyplinach naukowych prowadzi ostatecznie do fizyki. Sukces dyscypliny i jej rola w budowie fundamentów nauk przyrodniczych przemawia za szeroko naturalistycznym, a nawet „fizykalistycznym” obrazem świata: wszystkie zjawiska mają wyjaśnienie fizyczne i w żadnym poważnym rozumowaniu nie ma już miejsca na bezcielesną duszę lub élan vital. Fizyka nie narzuca, jak mamy żyć ani nie rozwiązuje dylematów moralnych, ale ustala ramy, w których możemy szukać odpowiedzi na nurtujące nas pytania.

O ile jednak większość ludzi kojarzy fizykę z poszukiwaniem prawdy w najczystszej formie, o tyle sami fizycy nie zawsze w ten sposób widzą swoją dyscyplinę. Czasami można nawet odnieść wrażenie, że ogarnia ich syndrom zwątpienia. Chociaż z zasady zgadzają się, że istnieje prawda, którą mogą odkryć – gdyby tak nie było, ich wysiłki nie miałyby sensu – to żyją w nich wątpliwości ujawniane w nieformalnych rozmowach podczas konferencji poświęconych ogólnym kierunkom rozwoju dziedziny, w apelach do filozofów, a także w książkach i blogach adresowanych do zwykłych czytelników. Widać to szczególnie wyraźnie w przypadku podstawowych problemów fizyki, które wprawdzie nie są tożsame z całą dyscypliną, ale odgrywają w niej wyjątkową rolę. Wielu naukowców niepokoi na przykład fakt, że za pomocą Wielkiego Zderzacza Hadronów wciąż nie odkryto żadnych nowych zjawisk, które dałyby podstawę do konstruowania praw fizyki na nowym poziomie. Zastanawiają się, czy teorie unifikacji, takie jak teoria strun, uda się kiedykolwiek zweryfikować. Część fizyków uważa, że dziedzina jest zbytnio zmatematyzowana, a inni, wręcz przeciwnie, że jest matematycznie nieścisła. Prawda może być ulotna nawet w przypadku najbardziej ugruntowanych teorii. Mechanika kwantowa jest najlepiej zweryfikowaną teorią, ale również najbardziej tajemniczą.

W fizyce eksperymentalnej problemy wydają się mniej istotne. Czy kabel był dobry? Czy w programie nie było błędu? Czy wyniki pomiarów nie są statystyczną fluktuacją? Ale nawet te prozaiczne obawy okazują się zaskakująco subtelne i nie da się ich całkowicie odseparować od nadrzędnych pytań nurtujących fizykę, ponieważ nie istnieje coś takiego, jak surowy, odizolowany fakt. Wszystko należy oceniać w szerszych ramach wyznaczonych przez wiedzę.

Dla wielu fizyków kłopoty te oznaczają, że ich dyscyplina zeszła na manowce, a koledzy mają zbyt zawężone pole widzenia, aby to zauważyć. Ale jeśli spojrzeć z innej strony, ulotność prawdy jest ważnym elementem. W przeciwieństwie do innych dziedzin życia, problemy z prawdą w fizyce nie biorą się z udawania, ale z brutalnej szczerości: uświadomienia sobie własnych ograniczeń, z którymi trzeba się zmierzyć, stając twarzą w twarz z rzeczywistością. Ograniczenia te można pokonać, tylko się z nimi konfrontując.