ziemia
Autor: Marek Żabka | dodano: 2012-10-17
Jak pająki snują sieć?

Odpowiada prof. dr hab. Marek Żabka z Wydziału Przyrodniczego Akademii Podlaskiej w Siedlcach:

Budowę sieci pajęczej nietrudno zaobserwować w przyro­dzie. Jednak choć przedmiot badań jest łatwo dostępny i po­święcono mu już setki artykułów oraz kilka solidnych mono­grafii, wciąż nie wszystko wiadomo.

Sieć budowana jest z przędzy. Zdolność jej wytwarzania cechuje pająki, inne pajęczaki oraz larwy wielu owadów, jednak tylko pająki budują z niej tak wyszukane konstrukcje, jak sieci łowne, kokony, oprzędy, nici asekuracyjne, latające dywany babiego lata, a nawet podwodne komory mieszkal­ne. Sieć łowna w zależności od gatunku pająka, który ją snu­je, ma formę płaszczyzny ustawionej pionowo, poziomo lub ukośnie, chaotycznej plątaniny nici albo lejka. Pająki żyjące społecznie wspólnie budują sieci o powierzchni wielu metrów kwadratowych, składające się nawet z setek połączonych ze sobą płacht, będące wspólnym narzędziem łowów, miejscem rozrodu i opieki nad młodymi.

W związku z taką różnorodnością form budowa sieci prze­biega rozmaicie, zawsze jednak podstawą jest rusztowanie. Krzyżak na przykład zaczyna od wysnucia nici, która porywa­na podmuchem wiatru, zaczepia się o jakiś obiekt, a następnie jest przezeń tak naciągana, by tworzyła most. Do jego środka pająk przytwierdza kolejne promienie rusztowania. Potem, poruszając się od centrum w stronę obwodu, snuje prowizo­ryczną spiralę, która wzmacnia i łączy tę konstrukcję. Następ­nie, krocząc w kierunku przeciwnym, zwija prowizoryczną spiralę i rozpina lepką spiralę łowną. Zajmuje mu to łącznie kilkadziesiąt minut.

Przędzę wytwarzają gruczoły odwłoka. Jest ich co najmniej dziewięć rodzajów, więcej u pająków sieciowych. Jednowar­stwowy nabłonek gruczołów produkuje płynną białkową wydzielinę, która pod wpływem wzrastającego ciśnienia he­molimfy w odwłoku jest wyrzucana przez specjalny kanał, a następnie przez brodawki przędne na kądziołkach, przybie­rając postać nici. Ten nieodwracalny proces jest związany ze zmianą struktury białek, jednak szczegóły tej przemiany nie są dobrze znane.

Kądziołki przędne występują wyłącznie u pająków – zwy­kle są to trzy pary położone na końcu odwłoka. Składają się najczęściej z kilku członów i dzięki dobrze rozwiniętej musku­laturze są ruchliwe. Ich długość niekiedy przekracza połowę długości odwłoka. Niektóre pająki mają także perforowane si­teczko przędne. Wyczesują z niego nici grzebykiem z włosów na nogach czwartej pary. Ostatnio zaś u jednego z południo­woamerykańskich gatunków pająków znaleziono brodawki przędne na... stopach! Wysnuwana z nich przędza ma własno­ści adhezyjne i chroni przed poślizgiem na stromych, gładkich powierzchniach.

Głównym składnikiem przędzy są białka (fibryny) nadające jej wytrzymałość. Lepkość wynika zaś albo z obecności krope­lek zawierających glikoproteiny, albo drobnych nitek o wła­ściwościach adhezyjnych, przypominających moher i wysnu­wanych przez siteczko przędne. Aby utrzymać właściwości łowne, przędza musi być odpowiednio wilgotna i elastyczna, zawiera więc chłonące wodę związki nieorganiczne (KNO3, KH2PO4) i aminokwasy. Jony azotanowe i kwaśne pH (oko­ło 4) chronią nić przed działaniem drobnoustrojów i grzybów, a jej białkowe składniki – przed denaturacją.

Wyprodukowanie sieci kosztuje wiele energii i materiału, więc w przypadku uszkodzenia jest ona naprawiana albo też zwijana i zjadana, zwłaszcza że z upływem czasu traci swo­je właściwości. Dzięki takiemu recyklingowi pająk odzyskuje część zużytego budulca.

Więcej w miesięczniku „Świat Nauki" nr 04/2008 »
Drukuj »
Ten artykuł nie został jeszcze skomentowany.
Aktualne numery
11/2017
10/2017 - specjalny
Kalendarium
Listopad
20
W 1985 r. Microsoft zaprezentował system operacyjny Windows 1.0.
Warto przeczytać
Czy znasz powiedzenie że matematykowi do pracy wystarczy kartka, ołówek i kosz na śmieci? To nieprawda! Pasjonującą, efektowną i praktyczną matematykę poznaje się dopiero w laboratorium.

Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Marek Żabka | dodano: 2012-10-17
Jak pająki snują sieć?

Odpowiada prof. dr hab. Marek Żabka z Wydziału Przyrodniczego Akademii Podlaskiej w Siedlcach:

Budowę sieci pajęczej nietrudno zaobserwować w przyro­dzie. Jednak choć przedmiot badań jest łatwo dostępny i po­święcono mu już setki artykułów oraz kilka solidnych mono­grafii, wciąż nie wszystko wiadomo.

Sieć budowana jest z przędzy. Zdolność jej wytwarzania cechuje pająki, inne pajęczaki oraz larwy wielu owadów, jednak tylko pająki budują z niej tak wyszukane konstrukcje, jak sieci łowne, kokony, oprzędy, nici asekuracyjne, latające dywany babiego lata, a nawet podwodne komory mieszkal­ne. Sieć łowna w zależności od gatunku pająka, który ją snu­je, ma formę płaszczyzny ustawionej pionowo, poziomo lub ukośnie, chaotycznej plątaniny nici albo lejka. Pająki żyjące społecznie wspólnie budują sieci o powierzchni wielu metrów kwadratowych, składające się nawet z setek połączonych ze sobą płacht, będące wspólnym narzędziem łowów, miejscem rozrodu i opieki nad młodymi.

W związku z taką różnorodnością form budowa sieci prze­biega rozmaicie, zawsze jednak podstawą jest rusztowanie. Krzyżak na przykład zaczyna od wysnucia nici, która porywa­na podmuchem wiatru, zaczepia się o jakiś obiekt, a następnie jest przezeń tak naciągana, by tworzyła most. Do jego środka pająk przytwierdza kolejne promienie rusztowania. Potem, poruszając się od centrum w stronę obwodu, snuje prowizo­ryczną spiralę, która wzmacnia i łączy tę konstrukcję. Następ­nie, krocząc w kierunku przeciwnym, zwija prowizoryczną spiralę i rozpina lepką spiralę łowną. Zajmuje mu to łącznie kilkadziesiąt minut.

Przędzę wytwarzają gruczoły odwłoka. Jest ich co najmniej dziewięć rodzajów, więcej u pająków sieciowych. Jednowar­stwowy nabłonek gruczołów produkuje płynną białkową wydzielinę, która pod wpływem wzrastającego ciśnienia he­molimfy w odwłoku jest wyrzucana przez specjalny kanał, a następnie przez brodawki przędne na kądziołkach, przybie­rając postać nici. Ten nieodwracalny proces jest związany ze zmianą struktury białek, jednak szczegóły tej przemiany nie są dobrze znane.

Kądziołki przędne występują wyłącznie u pająków – zwy­kle są to trzy pary położone na końcu odwłoka. Składają się najczęściej z kilku członów i dzięki dobrze rozwiniętej musku­laturze są ruchliwe. Ich długość niekiedy przekracza połowę długości odwłoka. Niektóre pająki mają także perforowane si­teczko przędne. Wyczesują z niego nici grzebykiem z włosów na nogach czwartej pary. Ostatnio zaś u jednego z południo­woamerykańskich gatunków pająków znaleziono brodawki przędne na... stopach! Wysnuwana z nich przędza ma własno­ści adhezyjne i chroni przed poślizgiem na stromych, gładkich powierzchniach.

Głównym składnikiem przędzy są białka (fibryny) nadające jej wytrzymałość. Lepkość wynika zaś albo z obecności krope­lek zawierających glikoproteiny, albo drobnych nitek o wła­ściwościach adhezyjnych, przypominających moher i wysnu­wanych przez siteczko przędne. Aby utrzymać właściwości łowne, przędza musi być odpowiednio wilgotna i elastyczna, zawiera więc chłonące wodę związki nieorganiczne (KNO3, KH2PO4) i aminokwasy. Jony azotanowe i kwaśne pH (oko­ło 4) chronią nić przed działaniem drobnoustrojów i grzybów, a jej białkowe składniki – przed denaturacją.

Wyprodukowanie sieci kosztuje wiele energii i materiału, więc w przypadku uszkodzenia jest ona naprawiana albo też zwijana i zjadana, zwłaszcza że z upływem czasu traci swo­je właściwości. Dzięki takiemu recyklingowi pająk odzyskuje część zużytego budulca.